Một trong những quyết định kỹ thuật quan trọng nhất khi lắp đặt kho lạnh là chọn đúng công suất máy. Chọn thiếu thì kho không đủ lạnh, máy chạy quá tải và nhanh hỏng; chọn thừa lại gây lãng phí đầu tư, máy đóng ngắt liên tục cũng giảm tuổi thọ. Dù việc tính toán chính xác là công việc của kỹ sư, chủ đầu tư vẫn nên hiểu nguyên lý cơ bản để biết liệu đơn vị thi công có đang tư vấn đúng hay không.

Các yếu tố tạo nên tải nhiệt của kho

Công suất máy lạnh phải đủ để bù lại toàn bộ nhiệt xâm nhập vào kho, gọi chung là tải nhiệt. Tải nhiệt này đến từ nhiều nguồn khác nhau, và một kỹ sư giỏi sẽ tính đủ các thành phần thay vì áng chừng:

• Nhiệt truyền qua vách, trần và nền kho do chênh lệch nhiệt độ trong ngoài.
• Nhiệt tỏa ra từ chính hàng hóa cần làm lạnh, đặc biệt là hàng còn ấm khi mới nhập kho.
• Nhiệt sinh ra do hô hấp của nông sản tươi như rau củ quả vẫn tiếp tục sống sau thu hoạch.
• Nhiệt lọt vào khi mở cửa kho ra vào, và nhiệt từ đèn chiếu sáng, quạt, người làm việc bên trong.
• Nhiệt từ động cơ quạt dàn lạnh và hệ thống xả đá.

Tổng các nguồn nhiệt này quyết định kho cần một máy mạnh đến đâu. Có thể thấy ngay rằng cùng một thể tích kho nhưng nếu cửa mở nhiều lần trong ngày, hoặc hàng nhập vào còn nóng, thì tải nhiệt sẽ cao hơn hẳn.

Vai trò của nhiệt độ và mặt hàng bảo quản

Chênh lệch giữa nhiệt độ ngoài trời và nhiệt độ trong kho càng lớn thì tải nhiệt qua vách càng cao. Một kho đông âm 20 độ đặt ở khu vực nóng quanh năm sẽ chịu áp lực nhiệt lớn hơn nhiều so với kho mát 5 độ ở vùng khí hậu ôn hòa. Đây là lý do không thể lấy công thức của kho này áp dụng máy móc cho kho khác mà không xét điều kiện môi trường.

Loại hàng hóa cũng ảnh hưởng trực tiếp. Nông sản tươi liên tục hô hấp và sinh nhiệt, nên kho rau quả cần dự phòng tải cao hơn so với kho chứa hàng đã đóng gói trơ như bao bì hay thực phẩm khô. Khối lượng hàng nhập mỗi ngày và yêu cầu thời gian hạ nhiệt cũng phải đưa vào tính toán: nếu cần làm lạnh nhanh một lượng lớn hàng trong vài giờ, công suất phải lớn hơn nhiều so với kho chỉ duy trì nhiệt.

Vì sao không nên chọn máy theo cảm tính

Nhiều người có thói quen ước lượng kiểu mỗi mét vuông cần bao nhiêu công suất rồi nhân lên. Cách này chỉ dùng để hình dung sơ bộ, không thể thay thế tính toán kỹ thuật. Hai kho cùng diện tích nhưng khác chiều cao, khác độ dày cách nhiệt, khác tần suất mở cửa và khác loại hàng sẽ có nhu cầu công suất chênh nhau rất nhiều.

Chọn máy quá nhỏ là sai lầm tốn kém nhất. Máy phải chạy gần như liên tục, không có thời gian nghỉ, nhiệt độ dầu bôi trơn tăng cao, các chi tiết mài mòn nhanh và tuổi thọ rút ngắn đáng kể. Tệ hơn, vào ngày nắng nóng cao điểm, kho có thể không đạt nhiệt độ cài đặt, gây hư hỏng hàng hóa. Ngược lại, máy quá lớn khiến kho đạt nhiệt rất nhanh rồi tắt, sau đó lại bật, chu kỳ đóng ngắt dồn dập này vừa hao điện khởi động vừa làm máy nén nhanh mỏi.

Hệ số an toàn và dự phòng hợp lý

Người thiết kế giỏi luôn cộng thêm một hệ số dự phòng vào kết quả tính toán, thường để bù cho các tình huống bất lợi như ngày nắng gắt, cửa mở nhiều bất thường, hoặc khi panel xuống cấp theo thời gian. Tuy nhiên dự phòng phải vừa đủ; cộng thêm quá nhiều chỉ làm đội chi phí và rơi vào tình trạng máy thừa công suất.

Một giải pháp ngày càng được ưa chuộng là dùng máy nén biến tần, có khả năng thay đổi công suất theo nhu cầu thực tế. Khi kho đã đạt nhiệt, máy chạy chậm lại để duy trì thay vì tắt hẳn, nhờ đó nhiệt độ ổn định hơn, tiết kiệm điện và giảm số lần đóng ngắt gây hại. Với những kho yêu cầu nhiệt độ ổn định cao như kho dược phẩm, đây là lựa chọn rất đáng cân nhắc.

Những câu hỏi nên đặt cho đơn vị thi công

Để kiểm tra xem nhà thầu có tính công suất nghiêm túc hay không, bạn có thể hỏi vài câu đơn giản:

• Anh tính tải nhiệt dựa trên những thông số nào của kho và hàng hóa của tôi?
• Công suất máy đề xuất có tính đến tần suất mở cửa và lượng hàng nhập mỗi ngày không?
• Hệ số dự phòng được cộng thêm là bao nhiêu và vì sao?
• Có nên dùng máy biến tần cho trường hợp của tôi không?

Nếu nhà thầu trả lời rành mạch, có cơ sở, đó là dấu hiệu của đơn vị làm việc bài bản. Nếu họ chỉ ậm ừ và đưa ra con số tròn trịa không giải thích được, bạn nên thận trọng. Việc chọn đúng công suất lạnh không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn là khoản đầu tư dài hạn quyết định độ bền của kho và hóa đơn điện mà bạn phải trả mỗi tháng trong suốt nhiều năm vận hành.